Schaduw

  • 4 Reacties
  • 4856 Gelezen
*

Offline FransR

  • 1720
Gepost op: 9 augustus 2015, 13:19:50
Schaduw

Gemaakt door: FransR
Gimp versie: alle versies.
Niveau: goede kennis van lagen en kleurverlopen en een beetje ruimtelijk inzicht.

1. Wat is schaduw?
Schaduw is het ontbreken van licht doordat iets het licht tegen houdt. De schaduw staat daarom altijd recht tegenover het licht.
Een schaduw heeft nooit strakke grenzen.
Door reflecties is er aan de schaduwkant van voorwerpen vaak toch iets van licht te zien. 
Schaduw geeft ruimte. Zonder schaduw wordt alles vlak en saai.
We zijn gewend dat het licht schuin van achteren of van voren komt.

2. Schaduw in het platte vlak.
In onderstaand plaatje staan witte vierkantjes op een witte ondergrond: links getekend, in het midden met schaduw en helemaal rechts ligt het vierkantje op een kleine verhoging.



De beide rechtse vierkantjes krijgen door de schaduw ineens betekenis.
Omdat de lamp links staat loopt de schaduw naar rechts-onder.
Doordat het rechter vierkantje iets hoger ligt wordt daar de schaduw langer.
De schaduw is gemaakt met "Filters" > "Licht en schaduw" > "Slagschaduw", dit is de meest eenvoudige manier.



De getallen X en Y bepalen de plaats en de  hoogte van  de lichtbron, bij negatieve waarden staat de lichtbron rechts.
De straal is de lengte en de vervaging aan de rand van de schaduw, bij kleine waarden wordt de lichbron puntvormig en bij grote waarden een lichtgevend vlak.

3. Schaduw van schijven.
In dit voorbeeld zijn net als bij de vierkantjes 3 schijven getekend, de linkse weer getekend, bij de middelste is niet het rondje geselecteerd maar juist alles eromheen. De schaduw valt dus binnen de cirkel en suggereert daarmee een holte. Bij de rechtse zijn X en Y vergroot van 4 naar 8, alsof de lamp wat hoger staat. Hierdoor is de schaduw links-boven niet aanwezig. Het filter geeft namelijk ook aan de kant van de lichtbron een dun randje schaduw.
Ook hier is "Filters" > "Licht en schaduw" > "Slagschaduw" gebruikt.



4. Schaduw op bollen.
In het vorige voorbeeld zijn en blijven de schijven plat, het zijn geen bollen. In het voorbeeld hieronder staat een zwevende bol zonder schaduw op de witte ondergrond.
De schaduw op de bol zelf is gemaakt met een radiaal kleurverloop (L) van transparant naar zwart vanaf het kruisje tot de punt van de gele pijl. Kies voor het kleurverloop "VG naar Transparant" en klik het symbooltje "Omgekeerd" aan.



Daarna is die schaduw iets verzacht door via "Kleuren" > "Helderheid/contrast" de helderheid wat te vergroten. En door via "Kleuren" > "Curves" de grafiek een beetje bol in te stellen.



Bollen hebben het lichtste punt recht tegenover de lichtbron en het verloopt naar iets schaduw bij het midden van de bol. De rest van de bol staat helemaal in de schaduw.
Door het radiale verloop ontstaan er zones van gelijke donkerte evenwijdig aan de "evenaar".

De mogeljkheid van "Filters" > "Renderen" > "Bolontwerper" vind ik te beperkt en te lastig om in te stellen.

5. Perspectief gereedschap.
In de volgende paragrafen zal het perspectief gereedschap steeds gebruikt worden. Om het begrip eerst even te verhelderen is er deze toelichting.
Schaduw is een perspectieve afbeelding van de vorm waar het licht op valt, meestal op een horizontaal of verticaal  vlak zoals de grond of een muur.

Neem het perspectief gereedschap en klik op een selectie. Je ziet nu een raster met vierkantjes op de hoeken.
Dit raster is als een schaduw van een rechtop staand rechthoekig papiertje met de zojuist gemaakte selectie waar het licht van voren op valt onder een hoek van 45.
De onderste lijn is vast en is de plaats waar het papiertje de grond raakt.
De bovenste lijn is het meest verre stukje schaduw. Bij lage verlichting moet deze lijn omhoog geschoven worden en bij hoge verlichting bijvoorbeeld van een bureau lamp dan wordt de schaduw veel korter en moet de bovenste lijn naar beneden schuiven.
Bij licht aan de achterkant van het papiertje is de schaduw  aan de voorkant van het papiertje. Dit kan door de bovenste lijn helemaal naar beneden te schuiven, voorbij de onderste lijn dus.
Tenslotte als het licht niet recht van voren of van achteren komt dan moeten de bovenste hoekpunten (beide evenveel) tegengesteld aan de richting van het licht schuiven, dus bij licht van links-voor moeten de beide bovenste vierkantjes naar rechts-achter schuiven.
Door middel van de groene pijlen is dit aangegeven.



In deze schema's is de vierkante selectie even doorzichtig gemaakt,zodat de volle schaduw is te zien.

Werkwijze:
  • maak een selectie;
  • vul die met zwart;
  • neem het perspectief gereedschap en klik op de zwarte selectie;
  • sleep nu een hoek naar de gewenste plaats en doe dat ook voor de andere hoek;
  • corrigeer eventueel en klik op "Transformeren". Gimp gaat nu rekenen en maakt dan een zwevende laag met de schaduw.
Let op: de schaduw zelf heeft in praktijk geen perspectief, dus de breedte tussen de te verschuiven hoekpunten moet gelijk blijven. Het theorethische beetje perspectief is verwaarloosbaar doordat het door de vervagingen niet zichtbaar is.

6. Schaduw door regelmatige voorwerpen, zoals bollen.
Bij voorwerpen komt het licht schuin van voren, omdat anders de voorkant in de schaduw van zichzelf staat: tegenlicht foto's.
Bij licht recht van voren, zoals bij ringflitsen, zijn er geen schaduwen op het oppervlak meer te zien.

Het licht komt in onderstaand voorbeeld schuin van van links. Omdat de schaduw recht tegenover het licht staat moet dus de schaduw van de bol naar rechts van het licht af lopen. Door het perspectief is de schaduw geen cirkel maar een ellips. In dit voorbeeld is de bol los gemaakt van zijn schaduw, waardoor de bol zweeft.



De werkwijze is: maak een schaduw als copie van het voorwerp, maak perspectief van die schaduw, verzacht de randen en vervaag, zodat dichtbij het voorwerp er meer schaduw is dan verder weg. Plaats tenslotte het voorwerp over of voor de schaduw.

Dit gaat als volgt:
  • selecteer het voorwerp (de bol dus) en kopieer die (Ctrl+C en Ctrl+V);
  • maak van de zwevende laag een normale laag door een nieuwe laag aan te maken (Shift+Ctrl+N), dit wordt straks de schaduw zelf;
  • zet het alfakanaal op "vergrendelen", dat is in het lagenvenster het "dambordje" naast het woordje "Koppelen". Het dambordje krijgt nu een grijs randje. Door dit vergrendelen kan er niets op het transparante deel getekend worden.



  • vul de laag met het "emmertje" (Shift+B) met zwart, vink daarbij "Hele selectie vullen" aan. Door het alfakanaal te vergrendelen wordt alleen de bol zwart. Het voordeel van deze manier van zwart maken van de schaduw is dat er geen restanten van half doorzichtige of gekleurde pixels in de schaduw komen;
  • ontgrendel het alfakanaal door opnieuw op dat dambordje te klikken.
  • selecteer even de zwarte schaduw met de kleurselector (Shift+O);
  • en ga met het perspectief gereedschap (Shift+P) aan de slag:
    schuif de beide bovenste hoeken naar rechts voor licht van links, zodat er een aannemelijke schaduw ontstaat.



  • als het goed lijkt dan op "Transformeren" klikken. Er ontstaat weer een zwevende laag die net als hiervoor een normale laag kan worden door een nieuwe laag aan te maken (Shift+Ctrl+N);
  • zorg dat de laag op het canvas past: "Laag" > "Laag naar afbeeldingsgrootte";
  • de schaduw een beetje vervagen met "Filters" > "Vervagen" > "Gausiaans vervagen". Kies een waarde die past bij de afmeting van het voorwerp, hier is 15 genomen, dat is sterk afhankelijk van de grootte, van de scherpte van het licht en vooral van de persoonlijke smaak.
  • de schaduw is gitzwart, dat moet iets zachter: voeg een laagmasker toe;
  • schilder met een lineair verloop, zwart naar wit, over de schaduw vanaf het punt het dichtst bij het voorwerp. Als de schaduw te licht wordt dan niet met zwart maar met een grijstint laten verlopen;
  • tenslotte de laag met het originele voorwerp boven de schaduw plaatsen.
Lijkt allemaal erg ingewikkeld en truc-achtig, maar probeer het even uit en je zult merken dat het wel meevalt.



De bol hierboven is vanaf zijn schaduw weggeschoven, waardoor het net is of de bol zweeft boven het papier. Let op dat de bol in de richting van het licht is verplaatst, dus in de richting van het verloop.
De bol hieronder is op de schaduw geplaatst en ligt dus op de ondergrond.



Bij voorwerpen met holtes of gaten erin zoals de ogen van een schaar, dan dezelfde werkwijze volgen, maar de gaten niet mee copieeren naar de schaduw.

7. Schaduw van ruimtelijke voorwerpen, dieren en gebouwen.
Hierboven zagen we dat de schaduw van platte voorwerpen en bollen een copie is van het voorwerp zelf. Bij alle andere figuren moeten we zelf iets experimenteren en vooral ook verdoezelen wat niet klopt.

Bijvoorbeeld een kameel of drommedaris die naar de camera kijkt. Je ziet zijn ogen en oren, maar niet de poten of de bulten. De schaduw moet juist een afspiegeling zijn van het zijaanzicht van wat je dus eigenlijk niet ziet, dus zelf fantaseren en creatief zijn. Of een huis: je ziet de voorgevel, maar de schaduw is van het zijaanzicht.
Ik teken dan heel schematisch met wat simpele vlakken de zijkant, zoals ik "denk" dat die als silhouette aan de kant van het licht eruit ziet.



Op deze manier maak ik een schaduw. Omdat de zijkant een kwart slag gedraaid is ten opzichte van het vooraanzicht moet het licht dus ook even een kwart slag gedraaid worden:
- als het licht in het echt van links komt, dan een kwart slag tegen de wijzers van de klok in, zodat het licht op het fantasie voorwerp van voren komt;
- komt het licht van rechts, dan een kwart slag met de wijzers van de klok mee.

De lengte van de schaduw is afhankelijk van de hoek van het licht. Een bureaulamp kan onder een hoek van 45 een even lange schaduw geven als de hoogte van het voorwerp of zelfs iets korter. Zonlicht geeft langere schaduwen omdat meestal de zon lager staat dan 45.

De hele constructie van de schaduw gaat zoals in de vorige paragraaf is beschreven.
In de volgende paragraaf dient hetzelfde paard als voorbeeld.

8. Buiten-de-rand-foto
Dit is een mengvorm tussen een plat vlak (de foto of tekening) en de ruimte met het deel wat buiten de rand steekt en eventueel een 3D effect van het uitgeknipte deel.
Voor onderstaand voorbeeld heb ik het licht onder een kleine hoek van schuin-links laten komen. De foto lijst heeft dus rechts-onder schaduw.
Het hoofd van het paard is ruimtelijk, maar moet wel op dezelfde manier belicht worden.
Eerst heb ik met het lasso gereedschap met wat simpele vormen het zijaanzicht van het hoofd  gemaakt en met zwart gevuld, waardoor het meteen de laag met de schaduw is. Vervolgens een lange schaduw met licht van schuin-rechts van voren, die schaduw vervaagd, enzovoort.
De schaduw valt niet op de grond, maar op het schilderijtje en de muur. In de perspectief bewerking is daarom niet de onderste lijn, maar de linker lijn als vast genomen.
Op de originele foto is de onderkant van de mond geel-achtig van een reflectie buiten beeld. Voor het ruimte effect heb ik rechts naast het oog nog een spoortje geel toegevoegd.

Lijkt allemaal heel ingewikkeld en ik moet zeggen dat een stuk ruimtelijk inzicht, maar vooral wat fantasie nodig is om tot goede resultaten te komen.



De foto van het paard komt van morquefile.com: AinslieG 481/276/2

Veel plezier met experimenteren.
« Laatst bewerkt op: 13 augustus 2015, 08:29:56 door FransR »
Wat je wilt, dat kun je!
Gepost op: 10 augustus 2015, 08:11:56
Heel interessant Frans .
What  is reality? what is illusion? Just because you can't see something, does it mean it isn't there?
*

bluez

Gepost op: 10 augustus 2015, 11:10:20
Geweldige tutorial !
Gepost op: 12 augustus 2015, 21:02:26
Goede info ja! :)
Misschien kun je deze nog even aanpassen:

In de onderste rij vind ik schaduw 2 en 4 niet kunnen  omdat ze smaller worden.
De schaduw van de zon blijft parallel (omdat de zon oneindig ver weg staat).
De schaduw van een lamp wordt breder, niet smaller.
Bovendien wordt, vanwege het perspectief, de schaduw richting waarnemer sowieso breder, ook als het een zonneschaduw is.
Misschien vind je dit gemiereneuk. Ik ben benieuwd naar je reactie.  :o


*

Offline FransR

  • 1720
Gepost op: 13 augustus 2015, 08:20:47
Die mieren kunnen er wat van, zeg.
De vertekening had niets met perspectief te maken, maar was puur een slordigheidje.
Ik heb het verbeterd,
Bedankt voor de critische kijk.
Wat je wilt, dat kun je!