Terug naar de artikelen

Dit artikel is speciaal voor allen die een camera hebben of gaan aanschaffen die behalve JPEG ook RAW formaat afbeeldingen kan maken.

RAW is geen afkorting maar betekent letterlijk: ruw of onbewerkt.

Wat gebeurt er in de camera?

In de camera zit een beeldchip die lichtoeveelheden omzet in electrische ladingen. Elk elementje van de beeldchip is alleen gevoelig voor rood of groen of blauw licht. Na het maken van de foto worden de ladingen van al die elementjes omgerekend tot getallen en opgeslagen in een tabel. De getallen lopen van 0 = geen licht t/m 4095 = heel veel licht, dat zijn 12 bits.

De camera software maakt van deze tabel een JPG-afbeelding en doet daarbij het volgende:

• corrigeert de pixels die gebreken vertonen en corrigeert randverschijnselen die bij een beeldchip te horen;
• rekent alle getallen om, zodat bijvoorbeeld het teveel blauw van een TL-buis of het teveel rood van een gloeilamp verdwijnt, en berekent wat de kleurtemperatuur is;
• maakt het contrast wat groter door het groen wat te versterken;
• rekent de getallen 0-4095 om tot veel kleinere getallen 0-255, dat is dus een verlies van ruim 90% beeldinformatie !!!!;
• voegt de drie beeldpunten voor de kleuren rood, groen en blauw samen tot één 24-bits RGB pixel door de gemiddelden te nemen van omliggende beeldpunten;
• Comprimeert het zo verkregen bestand door schijnbaar overbodige informatie weg te gooien.

Voor gemiddelde huis-, tuin- en keukenopnames die niet groter zijn dan 20x30 cm of die bekeken worden op internet of in een “electronische” fotolijst hebben de door de camera gemaakte JPG-afbeeldingen meestal voldoende kwaliteit. Voor foto’s groter dan 20x30 cm is het zelf in de PC bewerken van de RAW bestanden sterk aan te raden om fouten of afwijkingen tijdens de opname achteraf te corrigeren.

RAW of JPG?

RAW is vergelijkbaar met het negatief in de analoge fotografie: alle informatie staat er op, maar is niet of nauwelijks te lezen en moet nog via het vergrotingsapparaat gecorrigeerd en afgedrukt worden. JPG is vergelijkbaar met een Polaroïd foto: er kan nauwelijks nog verbeterd worden, wat je hebt is wat je ziet (wysiwyg), niets meer en niets minder. Door het RAW-bestand te bewerken is het mogelijk om zelf, zonder de automatismen van de camera, vooral belichting en witbalans in te stellen uitgaande van de maximum kleurdiepte.

JPG-afbeelding uit de camera

Bewerkte RAW-afbeelding

RAW Convertors.

De onbewerkte tabel kan door de camera ook als RAW-bestand gepresenteerd worden. De software in de PC die de RAW-informatie kan lezen en bewerken wordt een convertor genoemd. Elke fabrikant heeft een eigen manier om de RAW-tabel te presenteren en geeft er een eigen extensie aan. Daarom is er bij de camera een CD geleverd met een convertor erop. De convertor leest de 12 bits informatie, toont de foto en heeft instelmogelijkheden voor de belichting, witbalans, kleurtemperatuur en scherpte.

Er zijn ook convertors op de markt die de RAW-informatie van veel fabrikanten kunnen lezen. Zo heeft de GIMP een plugin, UFRaw, die van bijna elke camera-type het RAW-formaat kan lezen. UFRaw kan trouwens ook als zelfstandig programma werken los van de Gimp. Bijna alle camera’s worden door UFRaw ondersteund, maar om zeker te zijn kijk dan even op de site voor een lijst met Ondersteunde Camera's: http://ufraw.sourceforge.net/Cameras.html.

UFRaw (Unidentified Flying Raw)

UFRaw installeren.

Alvorens UFRaw te installeren moet eerst de Gimp geïnstalleerd zijn. Als Gimp later om welke reden dan ook opnieuw wordt geïnstalleerd moet daarna ook weer UFRaw geïnstalleerd worden.

Installeren van UFRaw voor Windows gebruikers: via de website van de ontwikkelaars klik hier: downloaden en uitvoeren.

GTK+ moet ook geïnstalleerd worden,klik hier en dan GTK+-2.0.13-setup.exe downloaden en uitvoeren.

Linux-gebruikers moeten voor hun variant van Linux op de site van de ontwikkelaar kijken: Linux gebruikers (Dit is een engelstalige website.)

Werken met UFRaw

UFRaw gebruikt net als de Gimp de taal van het systeem, dus als de Gimp nederlandstalig is, dan is UFRaw dat ook. In de hierna volgende beschrijving wordt van de nederlandstalige versie uitgegaan.

Het programma kan een paar bewerkingen op de foto uitvoeren, zoals draaien en knippen, maar de Gimp doet dat veel makkelijker, dus dat wordt hier niet uitgelegd. Verder worden er in deze uitleg geen oplossingen gegeven, maar vooral wat waar zit. De rest is vooral veel zelf experimenteren.

• Start de Gimp en lees een RAW-betand in. Hierdoor start UFRaw vanzelf,
• óf start UFRaw direct en lees een RAW-bestand in.

In het UFRaw venster staat rechts de meestal te donkere onbewerkte foto en links staan de diverse instellingen.

Onderaan in het linker deel, zie hieronder, staat “Overbelicht” en “Onderbelicht” met daarachter het percentage voor elke kleur. Door het daarnaast staande vakje te selecteren gaan de betreffende pixels knipperen. Door de daar weer naast staande knoppen in te drukken zijn in het voorbeeld alle over- of onderbelichte pixels te zien. Dit zijn twee handige knopjes om de juiste belichtingstijd in te stellen.

Onder deze informatie staat een grafiek die de lichtverdeling van de drie hoofdkleuren over de hele foto weergeeft. Voor een perfecte afbeelding moet deze grafiek van links tot rechts een zo egaal mogelijke lijn tonen.

Belichting instellen.

De eerste belangrijke reden om in RAW te werken is het achteraf corrigeren van verkeerde belichtingen. Zelfs een foto waarvan de flits geweigerd heeft is nog op te lappen met de belichtingsinstelling.

Helemaal bovenin staan achter het +/- symbool diverse instelmogelijkheden

• een schuifje waarmee de belichting van –3 tot +3 EV gevarieerd kan worden (1 EV is 1 diafragma stop)
• een drukknop met een lampje. Deze knop is alleen van invloed op een negatieve EV instelling, dus bij te sterke belichting. Pas op: overbelichte pixels hebben van licht, kleur en verzadiging de maximale waarden en zijn niet te verbeteren, alleen donker maken kan wel.
  • lampje omlaag: dit verandert de helderheid, niet de kleur of verzadiging. Dit geeft een wat zachtere belichting zoals verlichting van voren;
  • lampje opzij: dit verandert de helderheid als gemiddelde van de hoge en de lage lichten. Het geeft een wat harder licht alsof de verlichting van opzij komt;
  • schaartje: dit geeft een verandering van zowel licht als kleur als verzadiging. Het geeft nauwelijks restverschijnselen.
• een gekleurd “dambordje (=het Bayer Pattern). Deze knop heeft alleen invloed op een positieve EV instelling, dus bij te zwakke belichting.
  • dambordje: lineaire instelling: de foto toont iets lichter en harder.
  • filmrolletje: de foto toont iets donkerder, maar wel veel zachter, alsof het de kwaliteit van een analoge foto heeft.
• tandwieltjes: automatische belichtingsinstelling, mede afhankelijk van de witbalans en de kleurinstellingen, zie verderop. Na wijzigen daarvan moet dus opnieuw deze automatische correctie ingesteld worden.
• reset: stelt de belichtingscorrectie terug naar het basis UFRaw-niveau.

Voor het effect van de diverse instellingen zie steeds ook de grafiek onderin.

Onder het +/- symbool staan 8 tabbladen.

1. Kleurinstelling.

Eerst even wat theorie over witbalans en kleurtemperatuur. De witbalans is de verhouding van de drie hoofdkleuren rood, groen en blauw. De instelling gaat door apart de kleurtemperatuur in te stellen en de hoeveelheid groen. De term kleurtemperatuur komt oorspronkelijk van het vergelijken van een kleur met het licht dat een zwarte platina bol geeft bij verhitting. De temperatuur van die bol, in graden Kelvin (=absolute temperatuur = graden Celcius+273), is de kleurtemperatuur. En dat is vooral de verhouding tussen rood en blauw licht. In onderstaand tabelletje staan de lichtsoorten met de daarbij horende kleurtemperatuur.

De tweede belangrijke reden om met RAW-bestanden te werken is de mogelijkheid om achteraf de kleurtemperatuur en kleur in te stellen. Open het tabblad voor kleurinstelling door op het weegschaaltje te klikken

De volgende mogelijkheden zijn er in dit tabblad:

• Een neerklapmenu. Deze toont de diverse mogelijkheden voor de witbalans instelling van de camera. Dit zijn de instellingen in het Exif gedeelte van het RAW-bestand. Meestal zijn er instellingen voor handmatige witbalans, camera instelling, flitslicht, gloeilamp (=wolfraam), TL-licht, zonlicht, bewolkt.
• Temperatuur = kleurtemperatuur. De aangegeven waarde is wat de camera berekend heeft. Door het schuifje te verplaatsen zal de waarde hoger (=blauwer) of lager (=roder) worden. Binnen de waarden 2000 en 7000 zal de kleur groen niet merkbaar meeveranderen, zie ook de drie getallen achter de “kanaalmultiplicatoren” die de instellingen van de hoofdkleuren laten zien. De waarden lager dan 2000 en hoger dan 7000 hebben vooral betrekking op het natuurkundige xyz-ruimte model en hebben geen relatie tot de waarden in de tabel. Met behulp van een witte kaart of een kleurloos wit filter voor de lens kan de kleurtemperatuur door de camera gemeten worden Neem in dat geval die waarde hier over.
• Groen, dat is de verhouding van de hoeveelheid groen tot de kleurtemperatur. Verplaats de schuif tot het gewenste resultaat is te zien.
• Kanaalmultiplicatoren. Dit zijn de hoeveelheden van elke kleur. Ze zijn instelbaar, maar het geeft onverwachte resultaten. Advies: gebruik ze alleen om te experimenteren voor speciale effecten.
• Reset: stelt de waarden terug naar de oorspronkelijke camera instellingen.

• Pipetje: als er heel toevallig ergens in de foto een stukje neutraal grijs voorkomt of er is vooraf eerst een opname met een grijskaart gemaakt, dan kan dat heel effectief gebruikt worden om de kleurzweem weg te nemen, dus om de witbalans in te stellen:
• klik ergens in de foto op het neutrale grijze deel;
• sleep tot het stipje een flink deel van het grijs bedekt
• klik nu op het pipetje, klaar. Nu is de kleurtemperatuur ingesteld en is een eventuele kleurzweem verdwenen.
• Het Bayer patroon: elke kleur wordt bepaald door de waarden van de omliggende vier cellen te middelen. Hiervoor zijn er enkele rekenmethoden. De 4 aangeboden keuzes verschillen niet veel, maar voor de kwaliteit en de snelheid heeft PPG interpolatie de voorkeur. Dit zou dus eigenlijk de voorkeursinstelling moeten zijn.
• Ruis: Vooral bij hoge ISO-waarden kan er wat ruis uit de beelchip te zien zijn. Stel naar eigen inzicht de loper in, maar let op, want alle scherpe overgangen worden hiermee ook aangetast.
• Zwartbeeld: De lichtgevoelige chip in de camera kan fouten vertonen, zoals elementjes die geen spanning geven of juist de maximale spanning, enzovoort. In de jpg-afbeelding zijn die al gecorrigeerd, in het RAW-bestand kunnen ze nog aanwezig zijn. Om het heel perfect te doen zou er een opname moeten zijn met de lenskap op de lens, maar met precies dezelfde camera instellingen als de zojuist genomen foto. UFRaw kan met dit zwartbeeld de pixels in de foto corrigeren.

2. Grijswaarden.

Dit is het tweede tabblad. Alleen voor zwart/wit werkers van belang. Er zijn een paar mogelijkheden die voor het beste resultaat uitgeprobeerd moeten worden.

3. Grafiek

Hiermee kan de afbeelding van detail tot detail gecorrigeerd worden door steeds op de lijn te klikken en te schuiven.

De linkerkant van de grafiek beïnvloedt vooral de contrasten, terwijl de rechterkant vooral de helderheden instelt. Het instellen vraagt veel geduld en geëxperimenteer.

4. Kleuren profielen.

In dit tabblad kan de kleurmatrix ingesteld worden voor camera, printer en monitor. De kleurmatrix is de manier waarop het apparaat met kleur omgaat. Dit is per apparaat vastgelegd in een ICC-kleurenprofiel.

Als die niet is meegeleverd in de Exif-informatie in het RAW-bestand voor de camera kan de kleurmatrix hier ingesteld worden. Er zijn methoden om zelf het kleurenprofiel van de camera te bepalen met bijvoorbeeld een IT8-kaart van Kodak. Maar meestal volstaat de standaard kleurenmatrix. De standaardwaarde van UFRaw is overigens “Geen profiel”. Voor sommige camera’s zijn er op het internet profielen te vinden, vooral van de Canon’s. Bij elk klurenprofiel hoort een Gamma- en een Lineariteit-waarde.

Voor de printer is het niet zinvol om het profiel in UFRaw in te stellen, dat kan veel efficiënter in de printer software.

Voor de monitor wordt door UFRaw gebruik gemaakt van het profiel dat in het systeem aanwezig is.

5. Kleurverzadiging.

Het gaat hier vooral om de driedimensionale weergave van helderheid, kleurtoon en verzadiging. Bij elke instelling blijven tint en helderheid gehandhaafd, alleen de verzadiging is instelbaar.

Een waarde van 0 geeft een foto met allee grijstinten want er is helemaal geen verzadiging meer. Bij de maximum waarde zullen de drie hoofdkleuren uit de foto knallen.

De automatische instelling links in de grafiek is voor het zwartpunt, hiermee worden de donkerste beeldpunten zwart gemaakt. Zie ook het knopje “Onderbelicht” onder het hystogram helemaal onderin.

De automatische instelling rechts kan helpen om wat mistig aandoende foto’s meer kracht te geven. Voor normale foto’s is het effect veel te sterk en dat is dan ook te zien aan het wat spookachtige beeld. Handmatig kan deze automatische instelling met veel experimeneren tot aanvaarbaardere waarden worden eruggebracht.

6. Gereedschap. In de GIMP gaat het veel makkelijkere en beter: het draaïen en knippen.

Dit is dus geen onderwerp van bespreking hier.

7. Output instellingen.

In dit tabblad kan de uitgangskwaliteit van UFRaw ingesteld worden.

Alle instellingen hebben betrekking op het bewaren van het bewerkte RAW-bestand, maar in combinatie met Gimp is dit allemaal niet van toepassing.

Maar mocht er toch opgeslagen moeten worden dan zijn de volgende opmerkingen van belang:

• het pad is maar heel beperkt instelbaar;
• de kwaliteit van jpg is instelbaar. Voor een sterkere compressie dan 90% (=kleinere percentages...) wordt over 2x2 beeldpunten gemiddeld, bij 91% over 2x1 beeldpunt en voor hogere percentages is er geen middeling.
• voor batch verwerking is het van belang om de instellingen te bewaren, dit kan met de keuze “maak ID-bestand”. Dit kan onafhankelijk van het opslaan van de afbeelding. Dit bewaren kan ook handig zijn om voor een reeks gelijksoortige opnamen vrij snel belichting, witbalans en kleurinstelling toe te passen. Bij opeenvolgende foto’s wordt deze instelling dan direct gebruikt.

8. Het achtste tabblad geeft alleen de EXIF-data van het RAW-bestand weer, zoals camera merk en type, datum/tijd van de opname, sluitertijd, diafragma en ISO-waarde

Tot slot

Onder het voorbeeld staan nog een paar instellingen:

• de zoomwaarde. Helaas is die niet hoger dan 50% instelbaar;
• een knopje om het beeld beeldvullend te maken en een knopje voor de grootste zoom-instelling;
• in de opties is vooral het pad naar de GIMP van belang.
• een knopje om de afbeeldig te bewaren: “Opslaan” of “Save” volgens de hierboven aangegeven instellingen;
• een knopje met het GIMP-symbool. Nu gaat de foto rechtstreeks naar de Gimp en wordt er niets bewaard. Als Gimp nog niet gestart was dan gebeurt dat nu.

Neem een lange regenachtige dag om alles door te nemen. Bedenk dat eigenlijk vooral interessant zijn de belichtingsinstelling en de kleurtemperatuur. Bijna al het andere werk kan ook met de Gimp gedaan worden.

Veel plezier

Ga terug naar de artikelen